Skip to content, sitemap or skip to search.

Personal tools
Join now
You are here: Home Resources What is Free Software? Özgür yazılım nedir?

Özgür yazılım nedir?

by Free Software Foundation Contributions Published on Jul 24, 2018 12:56 PM
Contributors: translation provided by Yiğithan TAMER

Özgür yazılım, özgürlüğümüze saygı duyan yazılımdır. Özgür yazılım kullanmak, öğrenme ve öğrendiklerimizi başkalarıyla paylaşma haklarımızı savunarak politik ve ahlaksal bir seçim yapmaktır.

Satın aldığımız yazılımlar genellikle bizi bu haklarımızdan mahrum ederler, çünkü aslında yazılımın sahipliğini satın almış olmayız. Bunun yerine, yazılımı kullanmak için bir lisans alırız ve bu lisans, küçük yazılarında bulunan birçok kural ile ne yapıp ne yapamayacağımız konusunda bizi bağlar.

Eğer bir kopyasını yapıp bir arkadaşımıza verirsek, eğer programın nasıl çalıştığını anlamaya çalışırsak, eğer bir kopyayı birden fazla bilgisayarımıza koyarsak, yakalandığımız takdirde para cezası alabilir veya hapse atılabiliriz. Küçük yazılarda olan şey işte bu.

Peki ya yazılım yazmak ve birbirleriyle ve paylaşmayı kabul eden diğer herkesle yazılım paylaşmak fikrine gönüllü olarak kendini adamış, yetenekli ve etik programcılardan oluşan dünya çapında bir grup olsaydı? Ya kim olursa olsun programcılık hakkında herhangi bir şey bilmeden bile bu topluluğun bir parçası olabilse, veya bu topluluktan yararlanabilseydi? Arkadaşlarımız için yararlı bir programı kopyalarken yakalanmaktan korkmamız gerekmezdi - çünkü yasa dışı herhangi bir şey yapıyor olmazdık.

Özgür yazılım hareketi

Aslında böyle bir hareket var ve siz de bunun bir parçası olabilirsiniz. 1984'te Richard M. Stallman açılımı ''GNU UNIX Değildir'' (''GNU's Not UNIX'') olan GNU isimli bir projeyi UNIX işletim sisteminin yerine geçecek bir işletim sistemi - Kendisini kullananların özgürlüklerine saygılı olacak bir işletim sistemi - sağlamak için başlattığında özgür yazılım hareketi de başlamış oldu. Bunun üzerine Stallman, 1985’te tüm dünyadaki bilgisayar kullanıcıları adına koruma ve eğitme misyonlu, kâr amacı gütmeyen Özgür Yazılım Vakfı’nı (Free Software Foundation - FSF) kurdu.

Günümüzde teknoloji yayıldıkça bilgisayar kullanıcısı olmayanların sayısı gittikçe azalıyor. Bu teknolojinin çalışmasını sağlamak da bilgi gerektiriyor. Bu bilgiyi saklayıp onu elde etmeye ve paylaşmaya çalışanları cezalandıran ve tehdit edenler, - kendi iddialarına karşın - onu korumak için böyle yapmıyorlar. Bunun yerine, başkalarının özgürlüğü pahasına kendileri için güç topluyorlar.

Bunun farkına vararak, tüm dünyada milyonlarca insan – hükümetler de dahil olmak üzere – bilgisayarlarında sadece özgür yazılım kullanma sorumluluğunu üstlendi. Microsoft, Apple ve diğer sahipli (Proprietary) yazılım firmalarının hep daha hesaplı ‘’ucuzluklarına’’ rağmen pek çok insanın bu kararı almaya ve bu kararın arkasında durmaya istekli olduğu gerçeği bu şirketleri haksız çıkardı - yazılım üretmek için onlara veya küçük yazılarına ihtiyacımız yok.

Yazılımı kapsayan telif hakları (Copyright) kanunları genellikle özgürlüklerimizi elimizden almak için kullanıldığından Stallman ve FSF özgürlüklerimizi korumak için GNU Genel Kamu Lisansı (General Public License – GPL) adı verilen belirli bir yasal belge hazırladı. GPL, yazılım ile ne yapabileceğimizi kısıtlamak yerine bizi öğrenmeye ve paylaşmaya teşvik eder, bu yüzden ona bir ‘’Copyleft’’ lisansı denir. Binlerce insan ve işyeri – bunu hobi olarak yapanlardan tutun da IBM ve Novell gibi büyük şirketlere kadar - şimdi GPL’i kullanarak özgür yazılım yazıyor ve dağıtıyor.

Ancak hangi yazılımın kullanılacağı sadece onu programlayan ve satanlar için değil, hepimiz için bir politik seçenek. Otuz sayfa uzunluğunda kısıtlamalarını gözlerimizi kısarak okuduktan sonra Microsoft veya Macintosh penceresinde Tamam’ı seçerek bir tıkla özgürlüğümüzü yok edebiliriz, veya İptal’e basıp ihtiyacımızı gören bir özgür yazılım olup olmadığına bakabiliriz.

İptal’e basmalıyız çünkü bu daha etik olan seçenek. Bu yeni bir program kullanmayı öğrenmemiz gerektiği anlamına gelir, ve hatta bazen özgür olan program da çalışmayabilir. Etik seçenek daima kolay seçenek değildir.

Dahil olun!

Özgür yazılım alternatiflerini arama sorumluluğunu üstlenerek başlayabilirsiniz. Özgür Yazılım Dizini 5.000’in üzerinde özgür program listeler.

Programlama yeteneği olanların ve olmayanların özgür yazılım hareketinin başarılı olmaya devam etmesine katkıda bulunabileceği başka birçok yol var. Nasıl olduğunu öğrenmek için Özgür Yazılım Vakfı’nın ve GNU Projesi’nin web sitelerini ziyaret edin.

Ve tabii ki, bu bilgiyi kopyalayın ve başkalarıyla paylaşın!

Document Actions

The FSF is a charity with a worldwide mission to advance software freedom — learn about our history and work.

fsf.org is powered by:

 

Send your feedback on our translations and new translations of pages to campaigns@fsf.org.